Öz
Amaç
Kronik hastalığın neden olduğu pek çok güçlük, ergenlik döneminde yoğun yaşanan fiziksel ve psikolojik değişimler nedeniyle pekişmektedir. Bu araştırmada kronik hastalığa sahip ergenlerin yaşadıkları güçlükleri etkileyen sosyo-demografik ve hastalığa ilişkin bazı özellikleri belirleyerek pediatrik sosyal hizmet müdahalelerini bu bağlamda değerlendirmek amaçlanmıştır.
Gereç ve Yöntem
Araştırma, Ankara ilindeki 4 kamu hastanesinde yatarak tedavi gören 10-19 yaş aralığında en az bir yıldır kronik böbrek yetmezliği, kronik kalp yetmezliği, diyabet, astım, hipertansiyon hastalıklarından birine sahip 127 ergen ile yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak sosyodemografik bilgi formu, hastalığa ilişkin öznel algılar ölçeği ve güçler ve güçlükler anketi kullanılmıştır. Ergenlerin yaşadıkları güçlükleri etkileyen değişkenleri belirlemek için tek değişkenli lojistik regresyon analizi, güçlük yaşamalarını yüksek olasılıkla etkileyen değişkenleri saptamak için ise çok değişkenli lojistik regresyon analizi yapılmıştır.
Bulgular
Bu araştırmada güçlük yaşayan ergenlerin oranı daha yüksektir (%65,4). Araştırma kronik kalp yetmezliği olan ergenlerin hipertansiyonu olanlara göre daha fazla güçlük yaşadıklarını göstermiştir. Benzer şekilde 9-12. sınıf aralığında olan ergenlerin 5-8. sınıf aralığında olanlara göre ve kronik hastalığın arkadaş ilişkilerini etkilediğini düşünenlerin düşünmeyenlere göre daha fazla güçlük yaşadıkları belirlenmiştir.
Sonuç
Kronik hastalığa sahip ergenlerin psikososyal uyumuna etki eden güçlüklerin ve bu güçlükleri etkilen özelliklerin belirlenmesi güçlenmelerini sağlayacak müdahalelere bilgi temeli sağlaması açısından önemlidir. Bu bağlamda mevcut araştırmanın bulguları sadece sosyal hizmet değil tıp, hemşirelik, psikoloji, çocuk gelişimi gibi pek çok alandaki profesyonellerin müdahalelerine kanıt temeli oluşturabilir.
Anahtar Kelimeler: Ergen, kronik hastalık, sosyal hizmet, sosyal hizmet müdahalesi
Kaynakça
Jin M, An Q, Wang L. Chronic conditions in adolescents. Exp Ther Med. 2017;14:478-482.
Russo K. Assessment and treatment of adolescents with chronic medical conditions. J Health Serv Psychol. 2022;48:69-78.
Theofanidis D. Chronic illness in childhood: psychosocial adaptation and nursing support for the child and family. Health Science Journal. 2007;1:1-9.
Yetiş G. Kronik hastalığı olan çocukların algıladıkları sosyal desteğin okul başarısına etkisi. İnönü Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, Malatya, 2014.
Çöp E, Şenses Dinç G, Çengel Kültür SE. Coping styles of mothers of children with chronic diseases and their relationship with psychiatric symptoms: a preliminary report. Turkish J Pediatr Dis. 2016;10:170-176.
Kan N. İlköğretim eğitimini kronik hastalıklarından dolayı hastanelerde almak zorunda kalan çocukların duygu durumlarının resme yansıması. Gazi Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, Ankara. 2019.
Hopman P, Rijken M. Illness perceptions of cancer patients: relationships with illness characteristics and coping. Psychooncology. 2015;24:11-18.
Albayrak G. Diyaliz hastalarında psikososyal uyum ve savunma mekanizmaları arasındaki ilişki, Üsküdar Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2018.
Pula JL. Illness perceptions of hemodialysis patients with type 2 diabetes mellitus and their association with empowerment. Seton Hall University, Thesis, 2012.
Artiga S, Hinton E. Beyond health care: the role of social determinants in promoting health and health equity. KFF Issue Brief, 2018.
World Health Organization. Social determinants of health. 2022.
National Association of Social Workers. Health care policy. In: Social work speaks: NASW policy statements (8th ed). NAWS Press. 2009:167-170.
Özbeşler C. Tıbbi Sosyal hizmete giriş ve tıbbi sosyal hizmet uzmanının rolleri. In: Attepe Özden S, Özcan E, eds. Tıbbi sosyal hizmet. 1st ed. Ankara: Nobel, 2017:3-14.
Walker S. Social work and child mental health: psychosocial principles in community practice. British Journal of Social Work. 2003;33:673-687.
Gökler I. Sistem yaklaşımı ve sosyal ekolojik yaklaşım çerçevesinde oluşturulan kavramsal model temelinde kronik hastalığı olan çocuklar ve ailelerinde psikolojik uyumun yordanması, Ankara Üniversitesi, Doktora Tezi, Ankara, 2008.
Goodman R. The strengths and difficulties questionnaire: a research note. J Child Psychol Psychiatry. 1997;38:581-586.
Güvenir T, Özbek A, Baykara B, Arkar H, Şentürk B, İncekaş S. Güçler ve güçlükler anketinin (GGA) Türkçe uyarlamasının psikometrik özellikleri. Turk J Child Adolesc Ment Health. 2008;15:65-74.
Sürer Adanır A, Taşkıran G, Koparan C, Özatalay E. The social, emotional and behavioral difficulties in thalassemic adolescents and psychopathology in their parents. J Curr Pediatr. 2017;15:35-46.
Dülgerler Ş. Kalp yetersizliğinde psikososyal boyut. Kalp Yetersizliği Elektronik Haber Bülteni. 2015:7.
Wernovsky G, Licht DJ. Neurodevelopmental outcomes in children with congenital heart disease-what can we impact? Pediatr Crit Care Med. 2016;17(8 Suppl 1):S232-242.
Bülbül Öztoprak M. Doğumsal kalp hastalıklı çocuklarda yaşam kalitesi ve psikososyal problemlerin değerlendirilmesi (Uzmanlık tezi). Dicle Üniversitesi, Diyarbakır, 2019.
Sertçelik T, Alkan F, Yalın Sapmaz Ş, Coşkun Ş, Eser E. Life quality of children with congenital heart diseases. Turk Pediatri Ars. 2018;53:78-86.
Liman T. Kronik hastalığı olan ergenlerin hastalığı algılamaları ile anksiyete ve depresyon düzeyleri arasındaki ilişki (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir, 2011.
Santos T, de Matos MG, Marques A, Simões C, Leal I, Machado MD. Adolescent’s subjective perceptions of chronic disease and related psychosocial factors: highlights from an outpatient context study. BMC Pediatr. 2016;16:211.
Üstün S. Tip-I Diyabet tanısı almış çocuklar ile ailelerinin, hastalığa uyum süreci ve hastalığı kabul düzeylerinin karşılaştırılması (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir, 2011.
Warschburger P, Petersen AC, von Rezori RE, Buchallik F, Baumeister H, Holl RW, Minden K, Müller-Stierlin AS, Reinauer C, Staab D; COACH consortium. A prospective investigation of developmental trajectories of psychosocial adjustment in adolescents facing a chronic condition - study protocol of an observational, multi-center study. BMC Pediatr. 2021;21:404.
Yıldız Akkuş S, Bütün Ayhan A. Investigation of the behavioral problems and life quality of the children with chronic diseases. Turkish J Pediatr Dis. 2018;14:129-135.
Muñoz-Silva A, De la Corte de la Corte C, Lorence-Lara B, Sanchez-Garcia M. Psychosocial adjustment and sociometric status in primary education: gender differences. Front Psychol. 2020;11:607274.
Jahre H, Grotle M, Smedbråten K, Richardsen KR, Côté P, Steingrímsdóttir ÓA, Nielsen C, Storheim K, Småstuen M, Stensland SØ, Øiestad BE. Low social acceptance among peers increases the risk of persistent musculoskeletal pain in adolescents. Prospective data from the fit futures study. BMC Musculoskelet Disord. 2022;23:44.
Sandstrom MJ, Schanberg LE. Peer rejection, social behavior, and psychological adjustment in children with juvenile rheumatic disease. J Pediatr Psychol. 2004;29:29-34.
