Öz
Amaç
Bu çalışma, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan çocuklarda içselleştirilmiş damgalamanın işlevsel bozukluk üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, anksiyete ve depresyon gibi eşlik eden durumların hem damgalamayı hem de işlevsel zorlukları şiddetlendirmedeki rolü de araştırılmıştır.
Gereç ve Yöntem
Çalışmaya, en az altı ay boyunca takip edilen, 6-17 yaş arası 75 DEHB’li çocuk dahil edilmiştir. Veriler, Weiss İşlevsel Bozukluk Derecelendirme Ölçeği-Ebeveyn Formu (WFIRS-P), Conners Ebeveyn Derecelendirme Ölçeği-Yenilenmiş Kısa Form, Ruhsal Hastalık İçselleştirilmiş Damgalama Ölçeği (ISMI) ve Çocuklar İçin Gözden Geçirilmiş Anksiyete ve Depresyon Ölçeği kullanılarak toplanmıştır.
Bulgular
Bulgular, DEHB’li çocuklarda içselleştirilmiş damgalama ile işlevsel bozukluk arasında anlamlı bir doğrudan ilişki göstermemiştir. Ancak, anksiyete ve depresyon gibi eşlik eden durumları olan DEHB’li çocuklar, daha yüksek düzeyde içselleştirilmiş damgalama yaşamış ve daha belirgin işlevsel zorluklar sergilemiştir. Özellikle, ISMI’nin bir alt ölçeği olan “yabancılaşma”, yaygın anksiyete bozukluğu (r=0,385; p<0,01), sosyal fobi (r=0,506; p<0,01) ve toplam depresyon (r=0,477; p<0,01) ile pozitif korelasyon göstermiştir. “Stereotip onaylama” alt ölçeği de panik bozukluk (r=0,276; p<0,05) ve majör depresif bozukluk (r=0,425; p<0,01) ile anlamlı korelasyonlar göstermiştir. Bu korelasyonlar, WFIRS-P ile ölçülen akademik performans, sosyal etkileşimler ve aile dinamiklerinde özellikle belirgindir.
Sonuç
İçselleştirilmiş damgalamanın diğer psikiyatrik rahatsızlıklarda işlevselliği olumsuz etkilediği bilinmesine rağmen, bu çalışmada DEHB’li çocuklarda doğrudan bir etkisi saptanmamıştır. Ancak anksiyete ve depresyon gibi eşlik eden durumların varlığı, damgalama ve işlevsel bozukluğu belirgin şekilde artırmıştır. Bu bulgular, içselleştirilmiş damgalamanın diğer psikolojik faktörlerle etkileşime girerek DEHB’li çocuklarda klinik tabloyu karmaşıklaştırabileceğini göstermektedir. İçselleştirilmiş damgalama, DEHB’li çocuklarda doğrudan işlevsel bozukluğa katkıda bulunmayabilir, ancak eşlik eden durumların varlığında etkisi önemlidir. Gelecek araştırmalar, bu ilişkileri anlamak ve DEHB’li çocukların nörogelişimsel ve psikososyal ihtiyaçlarına yönelik kültürel açıdan duyarlı müdahaleler geliştirmek üzere uzunlamasına çalışmalara odaklanmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, içselleştirilmiş damgalanma, işlevsellikte bozulma, eşlik eden durumlar, çocuklar, anksiyete, depresyon
Kaynakça
American Psychiatric Association. Diagnostic and statistical manual of mental disorders. 5 th ed. (DSM-5). Washington, DC: American Psychiatric Publishing; 2013.
Takım U, Belli H, Gökçay H, Köse H, Arslan Akgül H, Çakır A. Examination of changes in levels of empathy and narcissistic pathology after treatment of adult with attention-deficit/hyperactivity disorder. Alpha Psychiatry. 2024;25:598-603.
Tamm L, Loren RE, Peugh J, Ciesielski HA. The association of executive functioning with academic, behavior, and social performance ratings in children with ADHD. J Learn Disabil. 2021;54:124-138.
Abrahão ALB, Elias LCDS. Students with ADHD: social skills, behavioral problems, academic performance, and family resources. Psico-USF. 2021;26:545-557.
Corrigan PW. On the stigma of mental illness: practical strategies for research and social change. Washington, DC: American Psychological Association; 2005.
Corngan PW. The impact of stigma on severe mental illness. Cogn Behav Pract. 1998;5:201-222.
Ritsher JB, Phelan JC. Internalized stigma predicts erosion of morale among psychiatric outpatients. Psychiatry Res. 2004;129:257-265.
Corrigan PW, Watson AC. Understanding the impact of stigma on people with mental illness. World Psychiatry. 2002;1:16-20.
Boyd JE, Adler EP, Otilingam PG, Peters T. Internalized stigma of mental illness (ISMI) scale: a multinational review. Compr Psychiatry. 2014;55:221-231.
Chan KKS, Fung WTW, Leung DCK, Tsui JKC. The impact of perceived and internalised stigma on clinical and functional recovery among people with mental illness. Health Soc Care Community. 2022;30:e6102-e6111.
Livingston JD, Boyd JE. Correlates and consequences of internalized stigma for people living with mental illness: a systematic review and meta-analysis. Soc Sci Med. 2010;71:2150-2161.
Masuch TV, Bea M, Alm B, Deibler P, Sobanski E. Internalized stigma, anticipated discrimination and perceived public stigma in adults with ADHD. Atten Defic Hyperact Disord. 2019;11:211-220.
Takım U, Gökçay H. A prospective study on postmethylphenidate treatment changes in premature ejaculation among adults with attention-deficit/hyperactivity disorder. Am J Ther. 2025;32:117-124.
Mueller AK, Fuermaier ABM, Koerts J, Tucha L. Stigma in attention deficit hyperactivity disorder. ADHD Atten Deficit Hyperact Disord. 2012;8:101-114.
Gavin B, McNicholas F. ADHD: science, stigma and service implications. Ir J Psychol Med. 2018;35:169-172.
Haack LM, Gerdes AC. Functional impairment in Latino children with ADHD: implications for culturally appropriate conceptualization and measurement. Clin Child Fam Psychol Rev. 2011;14:318-328.
Banaschewski T, Becker K, Döpfner M, Holtmann M, Rösler M, Romanos M. Attention-deficit/hyperactivity disorder. Dtsch Arztebl Int. 2017;114:149-159.
Nguyen PT, Hinshaw SP. Understanding the stigma associated with ADHD: hope for the future? ADHD Rep. 2020;28:1-10.
Jahn DR, Leith J, Muralidharan A, Brown CH, Drapalski AL, Hack S, Lucksted A. The influence of experiences of stigma on recovery: mediating roles of internalized stigma, self-esteem, and self-efficacy. Psychiatr Rehabil J. 2020;43:97-104.
Özaslan A, Yıldırım M. Internalized stigma and self esteem of mothers of children diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder. Child Health Care. 2021;50:312-324.
Cook J, Knight E, Hume I, Qureshi A. The self-esteem of adults diagnosed with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD): a systematic review of the literature. Atten Defic Hyperact Disord. 2014;6:249-268.
Tarakçıoğlu MC, Memik N, Olgun NN, Aydemir Ö, Weiss MD. Turkish validity and reliability study of the weiss functional impairment rating scale-parent report. Atten Defic Hyperact Disord. 2015;7:129-139.
Kaner S, Buyukozturk S, Iseri E. Conners parent rating scale-revised short: Turkish standardization study. Arch Neuropsychiatry. 2013;50:100-110.
Ritsher JB, Otilingam PG, Grajales M. Internalized stigma of mental illness: psychometric properties of a new measure. Psychiatry Res. 2003;121:31-49.
Ersoy MA, Varan A. Reliability and validity of the Turkish version of the internalized stigma of mental illness scale. Turk Psikiyatri Derg. 2007;18:163-171.
Chorpita BF, Yim L, Moffitt C, Umemoto LA, Francis SE. Assessment of symptoms of DSM-IV anxiety and depression in children: a revised child anxiety and depression scale. Behav Res Ther. 2000;38:835-855.
Gormez V, Kılınçaslan A, Orengul AC, Ebesutani C, Kaya I, Ceri V, Chorpita BF. Psychometric properties of the Turkish version of the revised child anxiety and depression scale-child version in a clinical sample. Psychiatry Clin Psychopharmacol. 2017;27:84-92.
Lebowitz MS. Stigmatization of ADHD: a developmental review. J Atten Disord. 2016;20:199-205.
Connor DF. Aggression and antisocial behavior in children and adolescents: research and treatment. New York, NY: Guilford Press; 2015.
Abdisa E, Fekadu G, Girma S, Shibiru T, Tilahun T, Mohamed H, Tsegaye R. Self-stigma and medication adherence among patients with mental illness treated at Jimma University Medical Center, Southwest Ethiopia. Int J Ment Health Syst. 2020;14:1-13.
Drapalski AL, Lucksted A, Brown CH, Fang LJ. Outcomes of ending self-stigma, a group intervention to reduce internalized stigma, among individuals with serious mental illness. Psychiatr Serv. 2021;72:136-142.
Varma A, Wiener J. Perceptions of ADHD symptoms in adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder: attributions and stigma. Can J Sch Psychol. 2020;35:252-265.
Mak WW, Cheung RY. Self-stigma among concealable minorities in Hong Kong: conceptualization and unified measurement. Am J Orthopsychiatry. 2010;80:267-281.
