Öz
Son yıllarda kenevirin etki gücü önemli ölçüde artmış; tetrahidrokannabinol (THC) ağırlıklı ürünler ve yüksek THC: kannabidiol (CBD) oranları, bunların ruh sağlığı üzerindeki etkilerine dair endişeleri beraberinde getirmiştir. Bu çalışma, psikotik bozukluğu olmayan genç yetişkinlerde yüksek etkili kenevirin akut psikiyatrik, bilişsel, fizyolojik ve kullanıma bağlı etkilerine ilişkin randomize kontrollü çalışmalardan (RKÇ) elde edilen kanıtları sentezlemeyi amaçlamıştır. Toplam 391 katılımcıyı (n≈391) kapsayan 10 RKÇ üzerinde sistematik bir derleme yapılmış ve yanlılık riski RoB 2 aracıyla değerlendirilmiştir. Çalışmalar; izole THC veya THC ağırlıklı formülasyonları, plasebo veya CBD içeren preparatlarla karşılaştırmıştır. Uygulama yolları, THC dozu, THC:CBD oranları, sonuç ölçüm araçları, değerlendirme zamanlamaları ve katılımcı özellikleri açısından önemli klinik ve metodolojik heterojenlik bulunması nedeniyle meta-analiz yapılmamıştır. Kanıt tabanının kısa süreli deneysel çalışmalardan oluşması, her bir sonuç için çalışma sayısının azlığı ve akut sonuçların heterojenliği nedeniyle GRADE yöntemi uygulanmamıştır; zira bu koşullar altında yapılacak resmi kesinlik derecelendirmeleri, yanıltıcı bir kesinlik izlenimi yaratabilirdi. Plasebo ile karşılaştırıldığında THC; psikotomimetik semptomları anlamlı düzeyde artırmış [pozitif ve negatif sendrom ölçeği (PANSS) pozitif alt ölçeği: d=0,69; p=2,41×10-5], kısa süreli sözel belleği bozmuş (Hopkins sözel öğrenme testi-gözden geçirilmiş formu: d=0,82; p=1,31×10-6) ve kalp atım hızını yükseltmiştir (d=1,39; p=5,06×10-12). Katılımcıların yaklaşık %52,2’si, en az bir oturumda PANSS yanıtı (≥3 puanlık artış) göstermiştir. 3:1 oranına kadar CBD eklenmesi, tek başına THC kullanımına kıyasla THC’nin etkilerini tutarlı bir şekilde hafifletmemiştir (p>0,008). Bununla birlikte, 10 çalışmadan 9’unun yüksek yanlılık riski taşıdığı değerlendirilmiş ve bu durum, bulgulara duyulan güveni önemli ölçüde sınırlamıştır. Deneysel kanıtlar, THC ağırlıklı kenevirin kontrollü koşullar altında akut psikotomimetik etkilere ve bilişsel bozulmaya yol açabileceğini göstermektedir. Ancak, dahil edilen çalışmaların çoğunun yüksek yanlılık riski taşıması ve sonuçların heterojen olması nedeniyle, bu bulgular doğrulayıcı nitelikte olmaktan ziyade düşük kesinlikte ve hipotez oluşturucu nitelikte yorumlanmalıdır. Bu derleme, psikoz, şizofreni veya kenevir kullanım bozukluğu açısından uzun vadeli bir risk ortaya koymamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Kenevir, tetrahidrokannabinol, kannabidiol, psikoz, madde ile ilişkili bozukluklar
Kaynakça
ElSohly MA, Mehmedic Z, Foster S, Gon C, Chandra S, Church JC. Changes in cannabis potency over the last 2 decades (1995-2014): analysis of current data in the United States. Biol Psychiatry. 2016;79:613-619.
Chandra S, Radwan MM, Majumdar CG, Church JC, Freeman TP, ElSohly MA. New trends in cannabis potency in USA and Europe during the last decade (2008-2017). Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci. 2019;269:5-15. Erratum in: Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci. 2019;269:997.
Rømer Thomsen K, Lindholst C, Thylstrup B, Kvamme S, Reitzel LA, Worm-Leonhard M, Englund A, Freeman TP, Hesse M. Changes in the composition of cannabis from 2000-2017 in Denmark: analysis of confiscated samples of cannabis resin. Exp Clin Psychopharmacol. 2019;27:402-411.
Hindley G, Beck K, Borgan F, Ginestet CE, McCutcheon R, Kleinloog D, Ganesh S, Radhakrishnan R, D’Souza DC, Howes OD. Psychiatric symptoms caused by cannabis constituents: a systematic review and meta-analysis. Lancet Psychiatry. 2020;7:344-353.
D’Souza DC, Ranganathan M, Braley G, Gueorguieva R, Zimolo Z, Cooper T, Perry E, Krystal J. Blunted psychotomimetic and amnestic effects of delta-9-tetrahydrocannabinol in frequent users of cannabis. Neuropsychopharmacology. 2008;33:2505-2516.
D’Souza DC, Perry E, MacDougall L, Ammerman Y, Cooper T, Wu YT, Braley G, Gueorguieva R, Krystal JH. The psychotomimetic effects of intravenous delta-9-tetrahydrocannabinol in healthy individuals: implications for psychosis. Neuropsychopharmacology. 2004;29:1558-1572.
Spindle TR, Cone EJ, Schlienz NJ, Mitchell JM, Bigelow GE, Flegel R, Hayes E, Vandrey R. Acute effects of smoked and vaporized cannabis in healthy adults who infrequently use cannabis: a crossover trial. JAMA Netw Open. 2018;1:e184841. Erratum in: JAMA Netw Open. 2018;1:e187241.
Englund A, Morrison PD, Nottage J, Hague D, Kane F, Bonaccorso S, Stone JM, Reichenberg A, Brenneisen R, Holt D, Feilding A, Walker L, Murray RM, Kapur S. Cannabidiol inhibits THC-elicited paranoid symptoms and hippocampal-dependent memory impairment. J Psychopharmacol. 2013;27:19-27.
Morgan CJA, Freeman TP, Hindocha C, Schafer G, Gardner C, Curran HV. Individual and combined effects of acute delta-9-tetrahydrocannabinol and cannabidiol on psychotomimetic symptoms and memory function. Transl Psychiatry. 2018;8:181.
Arkell TR, Lintzeris N, Kevin RC, Ramaekers JG, Vandrey R, Irwin C, Haber PS, McGregor IS. Cannabidiol (CBD) content in vaporized cannabis does not prevent tetrahydrocannabinol (THC)-induced impairment of driving and cognition. Psychopharmacology (Berl). 2019;236:2713-2724.
Hutten NRPW, Arkell TR, Vinckenbosch F, Schepers J, Kevin RC, Theunissen EL, Kuypers KPC, McGregor IS, Ramaekers JG. Cannabis containing equivalent concentrations of delta-9-tetrahydrocannabinol (THC) and cannabidiol (CBD) induces less state anxiety than THC-dominant cannabis. Psychopharmacology (Berl). 2022;239:3731-3741.
Mohammad Aghaei A, Urban Spillane L, Pittman B, Flynn LT, De Aquino JP, Bassir Nia A, Ranganathan M. Sex differences in the acute effects of oral THC: a randomized, placebo-controlled, crossover human laboratory study. Psychopharmacology (Berl). 2024;241:2145-2155.
Ranganathan M, Radhakrishnan R, Addy PH, Schnakenberg-Martin AM, Williams AH, Carbuto M, Elander J, Pittman B, Sewell RA, Skosnik PD, D’Souza DC. Tetrahydrocannabinol (THC) impairs encoding but not retrieval of verbal information. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry. 2017;79:176-183.
Cortes-Briones J, Skosnik PD, Mathalon D, Cahill J, Pittman B, Williams A, Sewell RA, Ranganathan M, Roach B, Ford J, D’Souza DC. Δ9-THC disrupts gamma (γ)-band neural oscillations in humans. Neuropsychopharmacology. 2015;40:2124-2134.
Sainz-Cort A, Jimenez-Garrido D, Muñoz-Marron E, Viejo-Sobera R, Heeroma J, Bouso JC. Opposite roles for cannabidiol and δ-9-tetrahydrocannabinol in psychotomimetic effects of cannabis extracts: a naturalistic controlled study. J Clin Psychopharmacol. 2021;41:561-570.
Schoedel KA, Chen N, Hilliard A, White L, Stott C, Russo E, Wright S, Guy G, Romach MK, Sellers EM. A randomized, double-blind, placebo-controlled, crossover study to evaluate the subjective abuse potential and cognitive effects of nabiximols oromucosal spray in subjects with a history of recreational cannabis use. Hum Psychopharmacol. 2011;26:224-236.
Ganesh S, Cortes-Briones J, Schnakenberg Martin AM, Skosnik PD, D’Souza DC, Ranganathan M. Delta-9-tetrahydrocannabinol, cannabidiol, and acute psychotomimetic states: a balancing act of the principal phyto-cannabinoids on human brain and behavior. Cannabis Cannabinoid Res. 2023;8:846-856.
Oliver D, Englund A, Chesney E, Chester L, Wilson J, Sovi S, Wigroth S, Hodsoll J, Strang J, Murray RM, Freeman TP, Fusar-Poli P, McGuire P. Cannabidiol does not attenuate acute delta-9-tetrahydrocannabinol-induced attentional bias in healthy volunteers: a randomised, double-blind, cross-over study. Addiction. 2024;119:322-333.
Englund A, Oliver D, Chesney E, Chester L, Wilson J, Sovi S, De Micheli A, Hodsoll J, Fusar-Poli P, Strang J, Murray RM, Freeman TP, McGuire P. Does cannabidiol make cannabis safer? A randomised, double-blind, cross-over trial of cannabis with four different CBD: THC ratios. Neuropsychopharmacology. 2023;48:869-876.
Woelfl T, Rohleder C, Mueller JK, Lange B, Reuter A, Schmidt AM, Koethe D, Hellmich M, Leweke FM. Effects of cannabidiol and delta-9-tetrahydrocannabinol on emotion, cognition, and attention: a double-blind, placebo-controlled, randomized experimental trial in healthy volunteers. Front Psychiatry. 2020;11:576877.
Hindocha C, Freeman TP, Schafer G, Gardner C, Bloomfield MAP, Bramon E, Morgan CJA, Curran HV. Acute effects of cannabinoids on addiction endophenotypes are moderated by genes encoding the CB1 receptor and FAAH enzyme. Addict Biol. 2020;25:e12762.
